310 lat temu Piotr I wprowadził w Rosji grażdankę

 

29 stycznia 1710 roku Piotr I wydał dekret o wprowadzeniu nowego alfabetu tzw. grażdanki. Ze starego zestawu liter zostało wykluczonych kilka już nieużywanych, wygląd pozostałych został unowocześniony i dodatkowo pojawiła się litera э. Reforma przyczyniła się do zbliżenia się rosyjskich książek do tych zagranicznych. Można było także wyposażyć moskiewskie i petersburskie drukarnie w nowoczesne sprowadzane z zachodu maszyny drukarskie. Cerkiew z kolei pozostała przy starym alfabecie.

 

310 lat temu w Rosji wydano nakaz cara Piotra I o wprowadzeniu nowego alfabetu tzw. grażdanki. Ze składu cyrylicy zostało wyjętych kilka przestarzałych już liter, a zapis graficzny pozostałych mocno się zmienił i stał się bardziej zbliżony do kształtu liter drukowanych używanych w Europie. Tymczasem cerkiew rosyjska zdecydowała o pozostaniu przy starym alfabecie.

 

Od tego momentu w druku zaczęto używać liter, które spotykamy do dziś w obecnej rosyjskiej cyrylicy.

 

Do początku XVIII wieku wszystkie książki w Rosji były pisane, a później również drukowane w języku starosłowiańskim półokrągłą czcionką. O ile w literaturze sakralnej było to do przyjęcia, to dla ksiąg świeckich stawało się to już mocno problematyczne. W porównaniu do europejskich, rosyjskie książki wyglądały archaicznie i były trudne do czytania. Skład drukowany tego typu czcionką, w której występowała spora ilość znaków diakrytycznych umiejscowionych nad literami, bardzo utrudniał pracę zecerowi. A rosnące potrzeby rozwijającego się państwa wymagały szybkiego drukowania książek naukowych i specjalistycznych – matematycznych, wojskowych, nawigacyjnych, historycznych i geograficznych.

 

Najlepsze maszyny drukarskie były sprowadzane do Rosji z Zachodu. Jednak niemożliwe było korzystanie jedynie z usług zachodnich specjalistów. W skład alfabetu XVII wieku wchodziło do 46 liter. Niektóre z nich powtarzały się, co przysparzało trudności w druku. Pierwszych prób reformy cyrylicy podjął się metropolita kijowski Piotr, znany jako Piotr Mohyła. Uważa się, że to właśnie on po raz pierwszy wykorzystał coś na kształt grażdanki, ponad pół wieku wcześniej niż Piotr I. Sam car podpatrzył w Holandii nowe technologie druku w czasie Wielkiego Poselstwa. Na jego zamówienie holenderscy drukarze próbowali skrzyżować cyrylicę z literami łacińskimi.

 

Piotr I najprawdopodobniej sam opracowywał wygląd liter. Na podstawie carskich szkiców rysownik Kulenbach stworzył rysunki trzydziestu trzech małych i czterech wielkich liter. W tym samym czasie prace nad kształtem nowego alfabetu były prowadzone również na tzw. moskiewskim dworze drukarskim, jednak ostatecznie Piotr wybrał swój własny wariant wyglądu liter i to właśnie on został wysłany do Amsterdamu. Głowa moskiewskiego przemysłu drukarskiego Fiodor Polikarpow napisał później o władcy: „Swoim nieprzerwanym wysiłkiem wynalazł abecadło albo alfabet, który po dziś dzień w powszechnych wszelkich sprawach występuje”.

 

W ogólnym rozrachunku przygotowanie i realizacja projektu zajęła dwa lata. Wprowadzeniu grażdanki przewodniczył bliski towarzysz cara z pola bitwy Iwan Musin-Puszkin. W lutym 1710 roku otrzymał on tytuł hrabiego, najprawdopodobniej za swoje zasługi w sferze ważnych reform. Chociaż Piotr I nie zawsze był zadowolony z jego pracy. W jednym z listów do Musina-Puszkina władca pisze tak:

 

„Litery buki jak i pokoj trzeba poprawić: są źle zrobione”.

 

Pierwszą książką napisaną za pomocą nowego alfabetu był podręcznik do geometrii.

 

Do stycznia 1710 roku wszystkie prace związane z przygotowaniem nowego alfabetu były praktycznie zakończone. Piotr I nakazał jedynie usunięcie kilku przestarzałych już liter. Oprócz tego, w celu wygodniejszego drukowania, zostały zlikwidowane znaki diakrytyczne występujące nad literami oraz wprowadzona została litera э. Reforma była gruntowna, lecz Rosja przyjęła ją dość spokojnie.

 

29 lutego 1710 roku car Piotr nakazał „na podstawie swego carskiego dekretu w drukarskim urzędzie centralnym od wyżej wspomnianego dnia wszelkie historyczne i ręcznie pisane księgi i przekłady, jakie będą wysłane drukować amsterdamskimi nowo powstałymi literami na podobieństwo wzorów tychże, które ręką wielkiego cara zostały stworzone i wysłane do drukarskiego urzędu centralnego wyżej wspomnianego dnia, a oprócz tych liter, żadnymi innymi takich ksiąg już nie drukować”.

 

Reformy Piotra I w tej sferze, w których osobiście brał udział mimo innych ważnych spraw państwowych, dobrze pokazane zostały na przykładzie gazety „Wiedomosti”.

 

Najstarszą w kraju gazetę również zaczęto publikować z inicjatywy cara. Jeszcze w grudniu 1702 roku podpisał on dekret, w którym między innymi zażądał zbierania informacji „o wojennych i wszelkich sprawach” i na ich podstawie drukować kuranty. Słowo to w tym kontekście oznacza drukarski organ informacyjny, ponieważ w języku rosyjskim nie istniało jeszcze słowo gazeta. Nazwa kurantów ciągle się zmieniała. Wiadomo, że w lutym 1710 roku wyszedł pierwszy numer napisany nową czcionką. Przejście na nowy unowocześniony alfabet zbiegło się w czasie z wieloma sukcesami carskiej Rosji w sferze wojen i polityki. Wielu ludziom ten pierwszy fakt bardzo mocno skojarzył się z drugim.

 

„Do 1710 roku „Wiedomosti” były pisane cerkiewną czcionką. I nagle 29 lutego 1710 roku pojawił się dekret o zatwierdzeniu alfabetu obywatelskiego. W pracach nad nim brał udział sam Piotr – o tym świadczą jego własnoręczne poprawki na pierwszych odciskach nowego alfabetu”, – pisze historyk i archiwista Dmitrij Rochlenko w swoim artykule pod tytułem Pierwsza rosyjska gazeta drukowana. – „Pierwszy komplet nowej czcionki był odlany w Holandii, od czego wzięła się jej alternatywna nazwa amsterdamska.

 

Do grażdanki nie weszły niektóre greckie litery, które w języku rosyjskim były niepotrzebne.

 

Szkicowanie liter stało się prostsze, przez co prostsze stało się także tworzenie tekstu, a przede wszystkim jego czytanie. Pierwszy numer gazety „Wiedomosti” wydrukowany za pomocą nowego alfabetu wyszedł już 1 lutego 1710 roku. Jednak nawet po jego wprowadzeniu, z myślą o niezbyt wykształconym czytelniku, który wiedzę zdobywał wyłącznie z cerkiewnych horologionów i psałterzy, najważniejsze numery drukowano zarówno za pomocą grażdanki jak i alfabetu cerkiewnosłowiańskiego.

 

Niedługo po reformach w „Wiedomostiach” pojawił się wykaz ksiąg wydrukowanych nowymi literami i tych, które w tej formie trafiły do sprzedaży.

 

Przeprowadzona reformacja oceniana jest różnie. Niektórzy widzą w niej przyspieszenie sekularyzacji społeczeństwa i osłabienie wpływu cerkwi, inni nazywają ten krok przełomowym dla rosyjskiej nauki. Kultura tradycyjna oddaliła się na peryferie jako klerykalna razem ze starą czcionką.

 

Autor: Dmitrij Okuniew

Tłumaczenie: Magdalena Diadenkova

Źródło: https://www.gazeta.ru/science/2020/01/28_a_12933656.shtml

 

Państwo: 
Dział: 

Dodaj komentarz

Zwykły Tekst

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
CAPTCHA
Przepisując ciąg znaków z obrazka udowodnij że nie jesteś botem.
2 + 7 =
Rozwiąż proszę powyższe zadanie matematyczne i wprowadź wynik.